Tot op dit moment zijn Reusel en Arendonk hetzelfde landschap. Dezelfde heide, dezelfde moerassen, dezelfde Kempense klei. Dezelfde taal, dezelfde families die over en weer trouwen, dezelfde kerk waar ze ten doop worden gehouden.

Dan tekenen diplomaten in Londen een lijn op een kaart. Hier ophouden, daar beginnen. Ineens is het ene dorp Nederland, het andere België — en worden er accijnzen geheven op alles wat ertussen beweegt: op zout, op graan, op boter, op jenever.

Voor de boer die zijn zus in Arendonk bezoekt verandert er weinig. Voor zijn zoon, die twee jaar later vier zakken meel over hetzelfde pad draagt, verandert alles. Hij is smokkelaar geworden zonder dat hij iets anders deed.

Twee weken voordat de Eerste Wereldoorlog uitbreekt, opent Suske van Steenbergen zijn deuren op de Turnhoutseweg 56. Pal tussen de Nederlandse douane en de Belgische slagboom — in het niemandsland dat geen land is. Achter het café bouwt hij ook een klein sigarenfabriekje.

In de volksmond heet het al snel "bé Zjuule on de Grens", naar zijn zoon Jules die later overneemt. Kempenaren van beide kanten komen er samen: boeren, sigarenmakers, kooplieden, kommiezen. En later, fluisteren de kinderen, het smokkelcafé.

Het café wordt een neutrale zone. Binnen geldt de grens niet. Daar staan ze aan dezelfde toog, delen dezelfde jenever. De kommies die buiten de smokkelaar zou arresteren, knikt binnen naar hem en vraagt hoe het met zijn moeder gaat.

Tussen Postel en Reusel staat nu een muur van stroom. De Duitsers hebben België afgesloten met de Dodendraad: drie rijen houten palen, zeven draden onder 2000 volt, porseleinen isolatoren, schildwachthuisjes om de 300 meter. Wie de draad aanraakt, is op slag dood.

En toch — juist nu viert de smokkel hoogtij. In bezet België is de honger groot, in Nederland is er nog voedsel. Honderden Belgische vluchtelingen zitten in Reusel ingekwartierd. Iemand moet hun families aan de overkant voeden.

Er worden tunnels gegraven. Houten ramen gebouwd om de draden uit elkaar te duwen. In één kerstnacht wordt een complete kudde van 850 schapen via een stroomloos stuk naar de Duitse kant gedreven. Dit spel kost honderden mensen hun leven.

Op de Turnhoutseweg verrijst een imposant douanekantoor van rode baksteen, met vier hoge ramen en een pannendak. De rijbanen wijken uiteen om het gebouw heen — tot op de dag van vandaag loopt de weg daar nog gesplitst.

De kommiezen kennen iedereen. Ze weten welk huis welke voorraad heeft, welke fiets 's avonds de grens over gaat, welke boerin haar zoon een zak meel meegeeft. "Halt! Rijksambtenaren, visitatie!" — zo begint elk proces-verbaal.

Een man passeert op de fiets. In zijn sokken: twee spellen speelkaarten. In de voering van zijn jas: een pond koffie. Onder zijn hoed: niets. Hij ontduikt ƒ 1,55 aan invoerrechten — een halve weekloon. Of krijgt een boete van ƒ 8.

De crisisjaren maken alles duurder. De smokkel neemt explosief toe, maar nu niet meer te voet. Er verschijnen auto's met valse laadruimten — één douanier in Reusel hield een vrachtauto aan die aan de buitenkant twee voet langer was dan aan de binnenkant. Bendes worden georganiseerd, soms gewapend.

Uit de vluchtauto's rollen kleine metalen pinnen op de weg: kraaienpoten. Vier tanden van acht centimeter, zo gesmeed dat altijd één punt omhoog wijst. Geen band overleeft het contact.

De romantiek van het kat-en-muisspel is voorbij. Achter de slagbomen begint nu een ander soort smokkel — harder, meedogenlozer, met motoren en wapens. Maar op de Turnhoutseweg blijft Jules het café openhouden. En Marie blijft koffie schenken. Aan iedereen.

In mei 1940 is de bezetting terug. De Duitsers zetten hun grenspost recht tegenover 't Grenscafé, zodat ze alles kunnen zien wat er binnengaat en uitkomt. Ze komen ook binnen — drinken hun koffie aan dezelfde toog.

En toch gaat het door. Jules leidt joodse onderduikers gebukt door een sloot achter de tuin de grens over. Marie veegt intussen demonstratief de straat aan en zwaait vrolijk naar de soldaten. Kijk hier, niet daar.

Ondanks de aanwezigheid van de Duitsers ging de smokkel gewoon door, bijna onder hun ogen. — Marja Sanders, Eindhovens Dagblad 2021

Het Verdrag van Maastricht opent de Europese binnengrenzen. Van de ene dag op de andere zijn de kommiezen, de visitaties, de invoerrechten, de uniformen, de slagbomen — allemaal overbodig geworden.

De slagbomen gaan voor het laatst omhoog. De douanekantoren gaan op slot. Wat honderdenzestig jaar het werk, de angst en het toneel van dit dorp was, is binnen een week verdwenen.

Het oude douanekantoor uit 1925 blijft leeg achter tussen de gespleten rijbanen. Jaren later gaat er een gebedsgenezer wonen, Jan, met vijf honden en een legertje autowrakken. Hij schildert in reuzenletters het woord GRENSLOOS op de gevel. Het staat er nog.

De grens is weg, de kommiezen zijn weg, de smokkelaars zijn weg. En toch — wie vandaag de Turnhoutseweg afrijdt, ziet het nog overal.

De rijbanen wijken nog altijd uiteen waar ooit de douane stond. Het kantoor uit 1925 staat er vervallen bij, met GRENSLOOS op de gevel. En het café is er nog — niet meer aan de straatkant, maar heropgebouwd achter de poort, met de oude toog, de oude vloer en de oude borrelglaasjes.

En naast het café is een nieuw hoofdstuk begonnen: B&B Borderhouse, een kleine bed and breakfast precies op de grens. Waar ooit kommiezen stonden, slapen nu gasten.

Binnen enkele minuten droop de smeltende boter op de grond. Ze was niet zwanger, maar had boter onder haar kleding verstopt. — Marja Sanders, Eindhovens Dagblad 2021